Liegen wordt vaak gezien als iets verkeerds als een bewuste keuze om de waarheid te verdraaien. Maar in veel gevallen ontstaat liegen niet vanuit misleiding, maar vanuit een dieper liggende behoefte: de behoefte om verbonden te blijven, en om afwijzing te vermijden.
De oorsprong: spanning rondom fouten maken
In de kindertijd is veiligheid afhankelijk van goedkeuring en verbinding. Wanneer een kind merkt dat fouten, emoties of eerlijkheid leiden tot straf, afwijzing of afkeuring, ontstaat er spanning. Het zenuwstelsel registreert die spanning vervolgens als een dreiging. Om zichzelf te beschermen tegen verlies van veiligheid of liefde, kiest het systeem in zo’n moment niet voor eerlijkheid, maar voor strategie.
Die strategie kan er zo uitzien:
• De waarheid verzwijgen
• Zich anders voordoen dan het zich voelt
• Zeggen wat de ander wil horen
Het kind wil dus niet persé liegen, maar handelt vanuit het gevoel zichzelf veilig te houden.
Het lijf liegt mee
Liegen is niet iets wat alleen mentaal gebeurt. Het lichaam doet net zo hard mee. Zodra het zenuwstelsel spanning of gevaar detecteert, wordt het alarmsysteem geactiveerd:
• de ademhaling versnelt
• de hartslag stijgt
• de spieren spannen aan
• het bewustzijn vernauwt
Het lichaam komt in een staat van bescherming: bevriezen, pleasen, vermijden.
Het doel is niet om de ander bewust te manipuleren, maar het veilig stellen van de eigen positie.
De gevolgen op latere leeftijd
Wanneer dit patroon vaak herhaald is en niet wordt gezien en onderschept door de ouder, wordt het een automatische respons. In het volwassen leven kan dit zich uiten in:
• moeite met eerlijk spreken over behoeften of emoties
• sociaal wenselijk gedrag
• vermijding van conflict
• een diep gevoel van schaamte na “niet helemaal eerlijk zijn”
Zelfs als de omgeving inmiddels veilig is, blijft het systeem alert. Oprechtheid voelt dan niet vanzelfsprekend, als een risico. Het doorbreken van dit patroon is mogelijk als je van jezelf kunt herkennen wanneer jouw systeem kiest voor het vermijden van het echte verhaal.
Regulatie maakt eerlijkheid weer mogelijk
Het vermogen om open en eerlijk te zijn, vraagt om veiligheid. En die veiligheid moet niet alleen in het hoofd worden gevoeld, maar ook in het lijf.
Lichaamsgericht werken helpt om spanning rondom eerlijkheid te herkennen, te reguleren en los te laten. Want als we het systeem begrijpen kunnen we onszelf corrigeren vanuit veiligheid. Als eerlijkheid niet langer wordt ervaren als gevaarlijk, ontstaat er ruimte voor verbinding zonder maskers of aanpassing.
