Wat is symbiose en autonomie?
Iedereen heeft twee fundamentele psychologische basisbehoeften.
De behoefte om verbonden te zijn met anderen.
En de behoefte om een zelfstandig, autonoom leven te leiden.
Martin Appelo, schrijver van het boek (H)echt niet’ noemt dit symbiose en autonomie.
Symbiose gaat over verbondenheid, gezien worden, steun ontvangen en ergens bij horen.
Autonomie gaat over zelfstandigheid, eigen keuzes maken, grenzen aangeven en jezelf kunnen zijn.
Beide behoeften zijn gezond.
Er ontstaat disbalans wanneer één van de twee te weinig ruimte heeft gekregen.
Hoe ontstaat een disbalans?
Als kind ben je volledig afhankelijk van je ouders of verzorgers.
Wanneer je onvoldoende veiligheid of emotionele afstemming ervaart, ga je vaak harder werken om in verbinding te komen en te blijven.
Je leert bijvoorbeeld:
• pleasen
• zorgen
• conflicten vermijden
• jezelf aanpassen
Kinderen doen dit omdat verbinding noodzakelijk is om je veilig te voelen.
Het kan ook de andere kant op werken; wanneer een kind juist heel vroeg leert dat het vooral op zichzelf moet vertrouwen, kan autonomie doorslaan.
Dan wordt het iemand die alles alleen doet, weinig hulp vraagt en moeite heeft met afhankelijkheid.
Welke invloed heeft het op je volwassen leven?
Een verstoorde balans tussen symbiose en autonomie zie je vaak terug in relaties. Bijvoorbeeld:
• moeite hebben met grenzen
• bang zijn iemand tekort te doen
• jezelf verantwoordelijk voelen voor de emoties van anderen
• geen hulp durven of willen vragen
• moeite hebben met intimiteit
• angst om alleen te zijn
Vraag jezelf eens af: wanneer voel ik me het meest mezelf? Als ik alleen ben? Of juist als ik bij anderen ben? En wat gebeurt er als ik precies het tegenovergestelde moet doen?
Vaak lijken deze gedragingen heel verschillend, maar onderliggend draait het steeds om dezelfde vraag:
Hoe blijf ik verbonden zonder mezelf kwijt te raken?
Wat gebeurt er in je zenuwstelsel?
Vanuit lichaamsgericht werken is dit interessant.
Wanneer verbondenheid vroeger onveilig of onvoorspelbaar was, leert het zenuwstelsel zich aanpassen. Het lichaam komt in een alerte stand. Het scant voortdurend:
• ben ik niet teveel?
• doe ik het goed?
• is de ander boos?
• moet ik me aanpassen?
Het gebeurt onbewust, als een soort strategische manier van overleven.
Herstel
Herstel betekent niet dat iemand volledig autonoom moet worden.
Ook niet dat iemand altijd afhankelijk mag zijn.
Herstel betekent dat beide behoeften naast elkaar mogen bestaan. Dat je:
• hulp kan vragen én zelfstandig keuzes kan maken.
• verbonden kan zijn zonder zichzelf kwijt te raken.
• grenzen kan aangeven zonder bang te zijn de relatie te verliezen.
Dat is een gezonde balans tussen symbiose en autonomie.
Tot slot
De meeste mensen zijn niet “te afhankelijk” of “te zelfstandig”.
Het zijn simpelweg kinderen die hebben geleerd wat nodig was om zich veilig te voelen.
En wat ooit een overlevingsstrategie was, hoeft niet de manier te blijven waarop je de rest van je leven relaties aangaat.
